Utrzymanie ruchu | Zarządzanie

Jak tworzyć procedury systemów LOTO?

dr Małgorzata Senator 17 grudnia 2019

System LOTO w prostym tłumaczeniu oznacza „Zamknąć i oznaczyć”. Nazwa pochodzi od dwóch angielskich zwrotów Lock Out (zamknąć) oraz Tag Out (oznaczyć). System ten jest szeroko stosowany na świecie, szczególnie wśród pracowników utrzymania ruchu, i znacznie pomaga w eliminowaniu ryzyka wynikającego z prowadzonych prac. Możemy spotkać się z rozwinięciem nazwy LOTO o dodatkowy człon TO, czyli LOTOTO. Skrót TO pochodzi od angielskiego słowa Try Out i oznacza wypróbuj – jest to upewnienie się, że system zabezpieczeń został sprawdzony, a blokada działa.

Na czym polega system LOTO?

Procedura Lockout/Tagout opiera się na umieszczeniu specjalnej blokady i kłódki w miejscu, które jest zagrożone pod względem wyzwolenia źródła energii w taki sposób, aby jasno informować pozostałych użytkowników, że przebiega naprawa urządzenia i z tego powodu urządzenie jest odłączone/wyłączone i uniemożliwiona jest niepożądana manipulacja ze źródłem energii, która może prowadzić do zranienia lub śmierci (fot.1).

Fot.1. Przykład zastosowania systemu LOTO (źródło: esafetyfirst.com)

Miejsce wyłączone należy właściwie oznaczyć tabliczką informującą o naprawie. Na tabliczce można umieścić informacje dotyczące odłączenia (odpowiedzialny pracownik, data zakończenia). Na tylnej stronie tabliczki można umieścić tekst z opisem poszczególnych kroków, które obsługa musi wykonać przed odłączeniem urządzenia (fot.2).

Fot.2. Przykład etykiety systemu LOTO (źródło: safetysign.com)

Procedury

Aby system LOTO działał właściwe należy stworzyć prawidłową, praktyczną procedurę, która będzie dotyczyła nie tylko pracowników danego zakładu, ale także wykonawców zewnętrznych, którzy najczęściej serwisują/konserwują maszyny i urządzenia. Procedura powinna zawierać:

  • sytuacje (prace), podczas których system należy stosować; należy tu także zidentyfikować rodzaje energii, które stanowią zagrożenie (np. energia elektryczna, gaz, ciecz pod ciśnieniem itp.);
  • rodzaj wymaganego sprzętu blokującego, w tym kłódek, dostosowany do rodzaju energii;
  • szczegółowy opis czynności, które należy wykonać, aby prawidłowo zabezpieczyć prace przed wyzwoleniem energii – oznaczenie źródła wyzwolenia oraz właściwe jego zabezpieczenie;
  • zasady oznaczenia blokady – rodzaje etykiet oraz jakie informacje powinny zawierać np. imię i nazwisko osoby zakładającej blokadę, numer telefonu, rodzaj pracy, czas założenia blokady, przewidywany czas blokowania itp.

Istotną kwestią podczas tworzenia procedury jest pamiętanie, że jeśli czynności serwisowe/konserwacje urządzeń/maszyn mają być wykonywane przez więcej niż jedną osobę, to każda z tych osób jest zobowiązana do zastosowania własnego zestawu kłódki i etykietki. Jeśli źródło energii nie może być zablokowane w ten sposób, można zastosować dodatkowe urządzenie umożliwiające założenie wielokrotnej blokady (fot.3).

Fot.3. Przykład blokady wielokrotnej (źródło: blokadylockout.pl)

Zastosowanie zabezpieczenia tylko przez jednego pracownika, stanowi poważne zagrożenie dla drugiego – pierwszy nie mając wiedzy o pracy drugiego może uruchomić urządzenie i maszynę stwarzając realne zagrożenie dla zdrowia i życia drugiego pracownika. W tym miejscu zachęcam do obejrzenia, bardzo krótkiego, ale wymownego filmiku ostrzegającym przed powyższą sytuacją:

Jaki system wybrać?

Na rynku oferowane są najróżniejsze zestawy blokad systemu Lockout/Tagout. To jaki zestaw wybrać zależy od specyfiki zakładu pracy oraz od rodzaju prac, które będą wykonywane. Ważne jest, by jeden zestaw (blokada, kłódka, etykieta) był przypisany do jednego pracownika. Nie powinno być sytuacji, gdzie kilku pracowników ma kluczyki do jednej blokady.

Tworząc procedurę należy przede wszystkim uwzględnić kolejność wykonywanych zadań. Przykładowy schemat takiej kolejności znajduje się na rys.4.

Rys.1. Przykładowy schemat kolejności wykonywanych zadań przy tworzeniu procedury

Aby system działał prawidłowo należy również właściwie przeszkolić pracowników. Pracownicy muszą mieć wiedzę o celowości systemu oraz o jego funkcjonalności, a także jak bezpiecznie stosować system LOTO.

A co z przepisami?

W Polsce system LOTO nie jest wprost regulowany przepisami prawa, co nie wymusza jego stosowania przez zakłady pracy. Często spotykam się z brakiem wiedzy u pracodawców, pracowników, czy specjalistów w danej dziedzinie, że taki system istnieje. Według mnie Lockout/Tagout jest rozwiązaniem, które powinno być stosowane w każdym zakładzie pracy, przy wykonywaniu prac serwisowych, naprawczych, konserwatorskich, czyszczeniu. Można przytoczyć mnóstwo przykładów wypadków przy pracy, gdzie wykonywanie prac serwisowych na niezabezpieczonych systemem LOTO maszynach, kończyło się tragicznie. Powodem tych zdarzeń w dużej mierze jest przypadkowe uruchomienie maszyny/urządzenia przez pracownika wykonującego czynności naprawy lub czyszczenie, czy przez osobę postronną nie mającą wiedzy o wykonywanych pracach.

Należy pamiętać, że większość wypadków przy pracy spowodowana jest czynnikiem ludzkim, a zastosowanie systemu LOTO w znacznej mierze ogranicza wpływ czynnika ludzkiego na wystąpienie zdarzenia wypadkowego.

Autor:

dr Małgorzata Senator

Od 10 lat aktywnie działa w tematyce zarządzania bezpieczeństwem w pracy. Od 2011 r. prowadzi firmę szkoleniowo-doradczą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Współpracuje z wieloma firmami z branży przemysłowej, budowlanej, usługowej. Wykładowca w Wyższej Szkole Zarządzania we Wrocławiu oraz autorka wielu artykułów o tematyce bezpieczeństwa. Członek Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służb BHP. Posiada uprawnienia inspektora ds. przeciwpożarowych oraz liczne certyfikaty m.in. audytora systemu OHSAS 18001, Agile PM, Prince2 Foundation. Zakres jej zainteresowań to szeroko pojęta ergonomia stanowisk pracy. Absolwentka studiów doktoranckich na Uniwersytecie Wrocławskim oraz studiów podyplomowych na Politechnice Wrocławskiej.