Utrzymanie ruchu | Zarządzanie

Środki ochrony indywidualnej w fabryce

dr Małgorzata Senator 4 listopada 2019

Jedną z najskuteczniejszych strategii poprawy bezpieczeństwa pracy jest stworzenie oceny ryzyka zawodowego, w której określa się wszystkie możliwe zagrożenia, znane w danej chwili, występujące lub mogące wystąpić w zakładzie, a następnie szukanie rozwiązań eliminujących lub zmniejszających ryzyko powstania zagrożenia.

Jednym ze sposób eliminacji lub ograniczenia ryzyka jest zabezpieczenie pracownika poprzez właściwy ubiór, czyli odzież i obuwie robocze, jak i środki ochrony indywidualnej.

Rodzaje ochrony

Środki ochrony indywidualnej (zwane dalej ŚOI) powinny być stosowane zawsze wtedy, gdy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ich ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej czy odpowiedniej organizacji pracy. Zagrożenia, przy których wymagane są środki ochrony indywidualnej zawarte zostały w tabeli nr.1.

ŚOI, pod względem konstrukcji oraz ich ogólnego przeznaczenia, dzieli się na dziesięć grup, tj.:

  • odzież ochronna, m.in. kombinezony, kurtki, kamizelki, ubrania;
  • środki ochrony kończyn dolnych, m.in. ochraniacze stóp, obuwie ochronne, ochraniacze kolan;
  • środki ochrony kończyn górnych, m.in. ochraniacze łokci, dłoni, rękawice ochronne;
  • środki ochrony głowy, m.in. hełmy, nakrycia głowy, czapki;
  • środki ochrony twarzy i oczu, m.in. okulary ochronne, osłony twarzy;
  • środki ochrony słuchu, m.in. nauszniki, wkładki przeciwhałasowe;
  • środki ochrony układu oddechowego, m.in. maski przeciwpyłowe;
  • dermatologiczne środki ochrony indywidualnej, m.in. kremy, pasty;
  • środki izolujące cały organizm, m.in. środki z odprowadzaniem powietrza;
  • środki chroniące przed upadkiem z wysokości, m.in. szelki, liny, amortyzatory.

Obowiązki pracodawcy

Zasady przydziału odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej zostały zawarte w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003, Nr 169, poz. 1650, ze zm.).

Zgodnie z § 2 tego załącznika pracodawca dokonując doboru środków powinien pamiętać, aby:

  • były one odpowiednie do istniejącego zagrożenia i nie powodowały same z siebie zwiększonego zagrożenia,
  • odpowiadały warunkom panującym na stanowisku pracy,
  • uwzględniały wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika, były odpowiednio dopasowane do użytkownika po niezbędnym wyregulowaniu.

Poszczególne rodzaje środków ochrony indywidualnej dla określonych stanowisk, które są niezbędne w danym zakładzie pracy, ustala pracodawca (art. 2378 §1 kodeksu pracy). Jednakże powinien to robić po konsultacjach ze specjalistami, a także z pracownikami lub ich przedstawicielami, mając na uwadze wymagania przepisów prawa. Prawidłowy dobór takich środków powinien być zawsze poprzedzony przeprowadzeniem analizy dotyczącej rodzajów wykonywanej pracy w zakładzie i stwarzanych przez nie zagrożeń dla pracowników.

Kategorie zagrożeń

Aby właściwie dobrać odpowiedni środek ochronny należy wziąć również pod uwagę kategorię zagrożenia – każdy środek ochrony indywidualnej musi zostać zaklasyfikowany do kategorii zagrożenia. Wyróżnione zostały trzy kategorie zagrożeń:

Kategoria I

  • powierzchowne urazy mechaniczne;
  • kontakt ze środkami czyszczącymi o słabszym działaniu lub dłuższy kontakt z wodą;
  • kontakt z gorącymi powierzchniami o temperaturze nieprzekraczającej 50 °C;
  • uszkodzenie wzroku w wyniku narażenia na działanie światła słonecznego (innego niż podczas obserwacji słońca);
  • czynniki atmosferyczne, które nie mają charakteru ekstremalnego;
  • obejmuje zagrożenia inne niż wymienione w kategoriach I i III;

Kategoria II

  • obejmuje zagrożenia inne niż wymienione w kategoriach I i III;

Kategoria III

  • niebezpieczne dla zdrowia substancje i mieszaniny;
  • atmosfera o niedostatecznej zawartości tlenu;
  • szkodliwe czynniki biologiczne;
  • promieniowanie jonizujące;
  • środowisko o wysokiej temperaturze, którego skutki są porównywalne do działania powietrza o temperaturze wynoszącej co najmniej 100 °C;
  • środowisko o niskiej temperaturze, którego skutki są porównywalne do działania powietrza o temperaturze wynoszącej – 50 °C lub niższej;
  • upadek z wysokości;
  • porażenie prądem elektrycznym i prace pod napięciem;
  • utonięcie;
  • przecięcie przez przenośną pilarkę łańcuchową;
  • strumień pod wysokim ciśnieniem;
  • rany postrzałowe lub pchnięcie nożem;
  • szkodliwy hałas.

W przypadku występowania więcej niż jednego zagrożenia i konieczności jednoczesnego stosowania kilku środków ochrony indywidualnej – środki te muszą być tak skonstruowane, aby istniała możliwość ich dopasowania bez zmniejszenia właściwości ochronnych poszczególnych elementów.

Stosowanie ŚOI

ŚOI powinny być przeznaczone do osobistego użytku. W wyjątkowych przypadkach środek ochrony indywidualnej może być używany przez więcej niż jedną osobę, o ile zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie lub higienę użytkowników.

Środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane zgodnie ze swoim przeznaczeniem określonym w instrukcji udostępnionej pracownikowi. Ponadto pracodawca powinien sprawdzić, czy instrukcja jest zrozumiała dla pracownika i – jeśli jest taka potrzeba – zorganizować pokazy używania przydzielonych pracownikowi środków.

Podsumowanie

Należy pamiętać, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez zapewnienia mu niezbędnego na danym stanowisku wyposażenia w środki ochrony indywidualnej, które to stanowią własność pracodawcy i powinny być dostarczane pracownikowi nieodpłatnie.

Pracownik jest zobowiązany używać przekazany sprzęt zgodnie z jego przeznaczeniem. Z kolei obowiązkiem pracodawcy jest kontrola bezpieczeństwa pracy swoich podwładnych. Ponadto, co wynika z art. 2379 § 2 Kodeksu pracy, stosowane przez pracowników środki ochrony indywidualnej powinny posiadać właściwości ochronne i użytkowe. Jeżeli środki ochrony indywidualnej utraciły swoją funkcję ochronną, ponieważ upłynął termin ich przydatności do użycia lub uległy uszkodzeniu, pracodawca zobowiązany jest niezwłocznie wyposażyć pracowników w środki spełniające tę funkcję.

Autor:

Dr Małgorzata Senator

Od 10 lat aktywnie działa w tematyce zarządzania bezpieczeństwem w pracy. Od 2011 r prowadzi firmę szkoleniowo-doradczą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Współpracuje z wieloma firmami z branży przemysłowej, budowlanej, usługowej. Wykładowca w Wyższej Szkole Zarządzania we Wrocławiu oraz autorka wielu artykułów o tematyce bezpieczeństwa. Członek Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służb BHP. Posiada uprawnienia inspektora ds. przeciwpożarowych oraz liczne certyfikaty m.in. audytora systemu OHSAS 18001, Agile PM, Prince2 Foundation. Zakres jej zainteresowań to szeroko pojęta ergonomia stanowisk pracy. Absolwentka studiów doktoranckich na Uniwersytecie Wrocławskim oraz studiów podyplomowych na Politechnice Wrocławskiej.